Химия сәнәгатендә бик охшаш исемнәр белән ике продукт бар, атап әйткәндә, глиоксил кислотасы һәм гликоль кислотасы. Кешеләр еш кына аларны аера алмыйлар. Бүген әйдәгез, бу ике продуктны бергә карап чыгыйк. Глиоксил кислотасы һәм гликоль кислотасы - структурасы һәм үзлекләре буенча сизелерлек аермалы булган ике органик кушылма. Аларның аермалары, нигездә, молекуляр структурасында, химик үзлекләрендә, физик үзлекләрендә һәм кулланылышларында ята, түбәндәгечә:
Молекуляр структурасы һәм составы төрле
Бу икесе арасындагы иң төп аерма, ул башка үзенчәлекләрдәге аермаларны турыдан-туры билгели.
CAS 298-12-4, C2H2O3 химик формуласы һәм HOOC-CHO структураль формуласы белән, ике функциональ төркемне үз эченә ала - карбоксил төркеме (-COOH) һәм альдегид төркеме (-CHO), һәм альдегид кислотасы кушылмалары классына керә.
CAS 79-14-1, C2H4O3 химик формуласы һәм HOOC-CH2OH структураль формуласы белән, ике функциональ төркемне үз эченә ала - карбоксил төркеме (-COOH) һәм гидроксил төркеме (-OH), һәм α-гидрокси кислотасы кушылмалары классына керә.
Икесенең молекуляр формулалары ике водород атомы (H2) белән аерылып тора, һәм функциональ төркемнәрдәге аерма (альдегид төркеме vs. гидроксил төркеме) төп аерма булып тора.
Төрле химик үзлекләр
Функциональ төркемнәрдәге аермалар икесе арасында бөтенләй башка химик үзлекләргә китерә:
Үзенчәлекләреглиоксил кислотасы(альдегид төркемнәре булу сәбәпле):
Аның көчле киметү үзлекләре бар: альдегид төркеме җиңел оксидлаша һәм көмеш аммиак эремәсе белән көмеш көзге реакциясенә керә ала, яңа әзерләнгән бакыр гидроксиды суспензиясе белән реакциягә кереп, кирпеч-кызыл утырма (кубок оксиды) барлыкка китерә, шулай ук калий перманганаты һәм водород пероксиды кебек оксидантлар белән оксалат кислотасына кадәр оксидлашырга мөмкин.
Альдегид төркемнәре кушу реакцияләренә керә ала: мәсәлән, алар водород белән реакциягә кереп, гликоль кислотасы барлыкка китерә ала (бу икесе арасындагы бер төрле трансформация мөнәсәбәте).
Гликоль кислотасының үзенчәлекләре (гидроксил төркемнәре булу сәбәпле):
Гидроксил төркемнәре нуклеофиль: алар циклик эфирлар яки полиэстерлар (мәсәлән, полигликоль кислотасы, таркала торган полимер материалы) барлыкка китерү өчен карбоксил төркемнәре белән молекула эчендәге яки молекулаара этерификация реакцияләренә керә ала.
Гидроксил төркемнәрен оксидлаштырырга мөмкин: шулай да, оксидлашу кыенлыгы глиоксил кислотасындагы альдегид төркемнәренә караганда югарырак, һәм гидроксил төркемнәрен альдегид төркемнәренә яки карбоксил төркемнәренә оксидлаштыру өчен көчлерәк оксидант (мәсәлән, калий дихроматы) кирәк.
Карбоксил төркеменең кислоталыгы: Икесендә дә карбоксил төркемнәре бар һәм алар кислоталы. Ләкин гликоль кислотасының гидроксил төркеме карбоксил төркеменә көчсез электрон донорлык йогынтысына ия, һәм аның кислоталыгы гликоль кислотасынкына караганда бераз көчсезрәк (гликоль кислотасы pKa≈3.18, гликоль кислотасы pKa≈3.83).
Төрле физик үзлекләр
Хәл һәм эрүчәнлек:
Суда һәм поляр органик эреткечләрдә (мәсәлән, этанолда) җиңел эри, ләкин молекуляр полярлык аермасы аркасында аларның эрүчәнлеге бераз аерылып тора (глиоксил кислотасы көчлерәк полярлыкка һәм суда бераз югарырак эрүчәнлеккә ия).
Эрү температурасы
Глиоксил кислотасының эрү температурасы якынча 98°C, ә гликоль кислотасынкы якынча 78-79°C. Аерма молекулаара көчләрдән килеп чыга (глиоксил кислотасының альдегид төркеме карбоксил төркеме белән водород бәйләнешләре булдыру сәләтенә ия).
Төрле кулланылыш
Ул, нигездә, органик синтез сәнәгатендә кулланыла, мәсәлән, ванилин (тәмләткеч), аллантоин (яра төзәлүен стимуллаштыру өчен фармацевтик арадаш матдә), p-гидроксифенилглицин (антибиотик арадаш матдә) һ.б. синтезы. Аны шулай ук электрокаплау эремәләрендә яки косметикада өстәмә буларак кулланырга мөмкин (аның киметү һәм антиоксидант үзлекләреннән файдаланып). Чәч турында кайгырту чаралары: кондиционер ингредиенты буларак, ул зарарланган чәч җепләрен төзәтергә һәм чәчнең ялтыравыклыгын арттырырга ярдәм итә (ярсынуны киметү өчен башка ингредиентлар белән берләштерергә кирәк).
α-гидрокси кислотасы (AHA) буларак, аның төп кулланылышы, нигездә, тирегә кайгырту продуктлары өлкәсендә. Ул пилинг ингредиенты буларак хезмәт итә (үле тиренең коелуын стимуллаштыру өчен тиренең мөгез катламы арасындагы тоташтыручы матдәләрне эретеп), тупас тире һәм бетчәләр кебек проблемаларны яхшырта. Моннан тыш, ул шулай ук текстиль сәнәгатендә (агарту чарасы буларак), чистарту чараларында (кабырчыкларны бетерү өчен) һәм таркала торган пластиклар (полигликоль кислотасы) синтезында кулланыла.
Икесе арасындагы төп аерма функциональ төркемнәрдән килеп чыга: глиоксил кислотасы альдегид төркемен үз эченә ала (көчле киметү үзлекләренә ия, органик синтезда кулланыла), ә гликоль кислотасы гидроксил төркемен үз эченә ала (эфирлаштырылырга мөмкин, тирегә кайгырту һәм материаллар өлкәләрендә кулланыла). Төзелешеннән алып табигатькә һәм аннан соң куллануга кадәр, алар барысы да бу төп аерма аркасында зур аермалар күрсәтә.
Бастырып чыгару вакыты: 2025 елның 11 августы